Tại sao lương hưu BHXH thường không đủ — và khoảng trống thực sự là bao nhiêu?
Ông Nguyễn Minh Tuấn, 58 tuổi, giám đốc kinh doanh tại TP.HCM với thu nhập 30 triệu đồng mỗi tháng, luôn tự tin rằng mình đã chuẩn bị tốt cho việc nghỉ hưu. Anh có 28 năm đóng BHXH, một căn hộ và một ít tiết kiệm. Khi lần đầu ngồi tính toán thực sự — lương hưu ước tính, chi phí sinh hoạt, lạm phát y tế — con số khiến anh bất ngờ. (Nhân vật minh họa — không đại diện cho trường hợp cụ thể.)
Khoảng trống thu nhập hưu trí là khoảng cách giữa thu nhập bạn sẽ nhận sau khi nghỉ hưu và chi phí thực tế bạn cần để duy trì mức sống mong muốn. Theo cách tính lương hưu BHXH hiện hành tại Việt Nam, đây là một con số mà nhiều người không bao giờ tính cho đến khi quá muộn.
Cách BHXH tính lương hưu — và tại sao tỷ lệ thường thấp hơn bạn nghĩ
Lương hưu BHXH tại Việt Nam được tính theo công thức: Tỷ lệ hưởng × Mức bình quân tiền lương tháng đóng BHXH (IBL). Tỷ lệ hưởng tối đa là 75% cho nữ (đóng đủ 35 năm) và 75% cho nam (đóng đủ 35 năm từ 2022 trở đi).
Nhưng IBL — mức bình quân tiền lương — thường thấp hơn đáng kể so với thu nhập thực tế hiện tại vì hai lý do: thứ nhất, nhiều người đóng BHXH theo mức tối thiểu trong những năm đầu; thứ hai, IBL được tính bình quân của toàn bộ quá trình đóng BHXH, không chỉ những năm gần đây.
"Tránh sai lầm phổ biến nhất: không tính khoảng trống thu nhập cho đến khi đã nghỉ hưu."
— Tổng hợp từ nghiên cứu về lập kế hoạch hưu trí tại Việt NamBa yếu tố khiến khoảng trống lớn hơn nhiều người nghĩ
1. Lạm phát y tế: Chi phí y tế tại Việt Nam tăng nhanh hơn lạm phát chung, đặc biệt sau 70 tuổi. Đây là khoản chi thường bị đánh giá thấp nhất trong kế hoạch hưu trí.
2. Hỗ trợ gia đình: Người Việt Nam về hưu thường tiếp tục hỗ trợ con cái trưởng thành hoặc cháu. Khoản này hiếm khi được tính vào ngân sách hưu trí.
3. Lạm phát tổng thể: Lương hưu BHXH được điều chỉnh định kỳ nhưng thường không bắt kịp chi phí thực tế. Sau 10-15 năm nghỉ hưu, sức mua giảm đáng kể.
| Yếu tố | Tác động lên khoảng trống | Mức độ |
|---|---|---|
| IBL thấp hơn thu nhập thực | Lương hưu chỉ bằng 30-55% thu nhập | Cao |
| Lạm phát y tế | +5-10% mỗi năm sau 65 tuổi | Cao |
| Hỗ trợ gia đình | 2-5 triệu đ/tháng không được lên kế hoạch | Trung bình |
| Lạm phát chung | Sức mua giảm 30-40% sau 15 năm | Trung bình |
| Chi phí giải trí/du lịch | Thường bị đánh giá thấp | Thấp-Trung bình |
Tính khoảng trống của bạn ngay bên dưới
Công cụ ước tính bên dưới sử dụng công thức tính lương hưu BHXH thực tế của Việt Nam. Kết quả chỉ mang tính ước tính — xác nhận tại baohiemxahoi.gov.vn.